Çifte Vatandaşlık ve Türk Hukuku

Türk hukukunda çifte vatandaşlık serbesttir: ikinci bir vatandaşlık almak için izin gerekmez, çünkü 5901 sayılı Türk Vatandaşlığı Kanunu izni yalnızca Türk vatandaşlığından çıkmak için arar. Kanun'un 44. maddesine göre yabancı vatandaşlık kazanan kişi bunu gösteren belgeleri ibraz eder ve kayden aynı kişi olduğu tespit edilirse nüfus kaydına çok vatandaşlık açıklaması düşülür. Bildirim yapılmazsa, ikinci vatandaşlıkla yapılan nüfus olayları Türk kayıtlarına işlenmez.

Bu sayfada çifte vatandaşlığa ilişkin Türk mevzuatını, bildirimin nerede ve hangi belgelerle yapıldığını ve özellikle ad ve doğum tarihi uyumunun neden önemli olduğunu anlatıyoruz. Örnekleri Vanuatu vatandaşlığı alan Türk vatandaşları üzerinden veriyoruz, ancak kurallar herhangi bir yabancı vatandaşlık için aynıdır.

Hangi mevzuat geçerli?

Temel metin, 29 Mayıs 2009'da kabul edilip 12 Haziran 2009 tarihli ve 27256 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan 5901 sayılı Türk Vatandaşlığı Kanunu'dur. Kanun "çifte" değil "çok vatandaşlık" terimini kullanır; iki veya daha fazla vatandaşlık aynı kurala tabidir.

Bildirimin usulü ise Türk Vatandaşlığı Kanununun Uygulanmasına İlişkin Yönetmelik (BKK 2010/139) ile düzenlenir. Uygulamada belirleyici olan hükümler Yönetmeliğin 64. maddesi ile 80–85. maddeleridir.

İzin yalnızca çıkış için aranır

5901 sayılı Kanun'da yabancı bir vatandaşlığın kazanılmasını izne bağlayan bir hüküm yoktur. "İzin" kavramı Kanun'da yalnızca Türk vatandaşlığından çıkmak isteyenler için geçer: 25. madde çıkma iznini düzenler, 26. maddeye göre çıkma izin belgesi iki yıl geçerlidir. Yani Vanuatu vatandaşlığına başvurmadan önce Türkiye'de herhangi bir makamdan izin almanız gerekmez.

Vatandaşlığın kaybettirilmesi sebeplerini düzenleyen 29. madde de yabancı vatandaşlık edinmeyi saymaz. Kendi isteğinizle ikinci bir vatandaşlık almanız, Türk vatandaşlığınızı kendiliğinden sona erdirmez.

Kanun'un 44. maddesi ne diyor?

"Çok vatandaşlık" başlıklı 44. maddenin tam metni şöyledir: "Herhangi bir nedenle yabancı bir devlet vatandaşlığını kazanan kişilerin, bu durumlarına ilişkin belgeleri ibraz etmeleri ve yapılacak inceleme sonucunda kayden aynı kişiler olduklarının tespiti halinde, nüfus aile kütüklerindeki kayıtlarına çok vatandaşlığa sahip olduklarına dair açıklama yapılır."

Madde üç şey söyler: belgeleri ibraz etmek kişiye düşer, idare kayıtların aynı kişiye ait olup olmadığını inceler ve sonuç olumluysa aile kütüğüne açıklama düşülür. Maddede bir başvuru süresi veya bildirimde bulunmayana yönelik bir yaptırım yer almaz.

Maddedeki "herhangi bir nedenle" ifadesi, yabancı vatandaşlığın doğumla, evlilikle, ikametle ya da yatırım yoluyla kazanılması arasında ayrım yapmaz. Vanuatu'nun Kalkınma Destek Programı ile alınan vatandaşlık da aynı kurala tabidir.

Bildirim adım adım

Yönetmeliğe göre bildirim şu şekilde yapılır:

1. Nereye: Türkiye'de yerleşim yerinizdeki nüfus müdürlüğüne, yurt dışında dış temsilciliğe, yani büyükelçilik veya konsolosluğa (md. 81(1)).
2. Kim: Kişinin kendisi; reşit olmayanlar için kanuni temsilci, yani veli veya vasi (md. 81(1)).
3. Nasıl: Şahsen veya özel vekâletnameyle; posta yoluyla yapılan başvuru kabul edilmez (md. 64(1)). Yurt içinde doğrudan nüfus müdürlüğüne başvurulabilir (md. 64(3)).
4. Hangi belgelerle: Nüfus cüzdanı veya örneği ile yabancı vatandaşlığın kazanıldığı tarihi ve kimlik bilgilerini gösteren belge (md. 81(2)).
5. Sonra: Dış temsilcilik bildirimi kaydınızın bulunduğu nüfus müdürlüğüne gönderir (md. 82). Aile kütüğündeki bilgiler yabancı belgeyle uyuşursa açıklama düşülür (md. 80).

Nüfus ve Vatandaşlık İşleri Genel Müdürlüğü'nün 21 Nisan 2011 tarihli açıklama yazısına göre, ülke ayrı bir vatandaşlık belgesi vermiyorsa onun yerine geçen bir belge, örneğin doğum belgesi, onaylı Türkçe tercümesiyle kabul edilir. Vanuatu vatandaşlığında elinizde vatandaşlık belgesi ve pasaport olur. Hangisinin, hangi tercümeyle kabul edileceğini başvuracağınız nüfus müdürlüğü veya konsolosluktan önceden teyit etmenizi öneririz.

Yönetmelik iki durumu daha düzenler. Yabancı vatandaşlık kazanılırken yeni bir ad veya soyad seçilmişse ve bu belgeyle kanıtlanıyorsa, bu ad da kayda işlenir (md. 83(5)). İkinci vatandaşlık ileride kaybedilirse bunun da bildirilmesi gerekir (md. 84).

Bildirim yapılmazsa ne olur?

Yönetmeliğin 83(6). maddesi şöyledir: "Çok vatandaşlığa sahip olduğu halde bu yolda bildirimde bulunmayan Türk vatandaşlarının diğer devlet vatandaşlığı ile yapmış oldukları nüfus olayları, nüfus kayıtlarına işlenmez."

Pratikte bu, ikinci vatandaşlıkla gerçekleşen evlilik, doğum ve benzeri olayların Türk nüfus kaydına geçmemesi demektir. Örneğin yurt dışında yabancı belgelerle yapılan bir evlilik veya bir çocuğun doğumu Türk kayıtlarında görünmeyebilir; bu da miras, aile hukuku ve çocukların kaydı gibi konularda sonradan ek işlem gerektirebilir.

Yürürlükteki 5901 sayılı Kanun'da ve Uygulama Yönetmeliği'nde bildirim için bir süre, para cezası veya vatandaşlık kaybı öngörülmemiştir. İnternette rastlanan "üç ay içinde bildirim" ya da "para cezası" ifadeleri yürürlükteki metinlerde yer almaz; bunlar 5901 sayılı Kanun'dan önce yürürlükte olan 403 sayılı eski Türk Vatandaşlığı Kanunu dönemine veya ikincil kaynaklara dayanır. Yine de bildirimi geciktirmemenizi öneririz; kayıt ne kadar erken düzelirse sonraki nüfus olayları o kadar sorunsuz işlenir.

Ad, soyad ve doğum tarihi uyumu

Bildirimin kabulünde belirleyici olan, kimlik bilgilerinin uyuşmasıdır. Yönetmeliğin 83. maddesine göre ad, soyad, doğum tarihi ve cinsiyet nüfus kaydıyla karşılaştırılır; kişisel bilgiler uyuşmazsa kayıt yapılmaz (md. 83(4)). Bu durumda konu yalnızca Türk mahkemesinden alınacak kimlik tespit kararıyla çözülebilir (md. 85).

Türkçe karakterler burada ayrıca önem taşır. Yabancı belgelerde Ş, Ğ, İ veya Ü harflerinin farklı yazılması, ikinci adın düşmesi ya da gün ve ayın yer değiştirmesi gibi farklar sonradan uzun bir yargı sürecine dönüşebilir. Bu yüzden Vanuatu başvurusunu hazırlarken adınızı Türk pasaportunuzdaki yazımla birebir aynı tutuyor, çevirileri ve formları nüfus kaydıyla karşılaştırıyoruz.

Karşılaştırmada özellikle şu noktalara bakıyoruz: ad ve soyadın sırası, ikinci adın yazılıp yazılmadığı, evli kadınlarda önceki soyadının nasıl gösterildiği ve tarihlerin gün, ay, yıl sırasıyla doğru aktarılıp aktarılmadığı. Bu kontrol, ileride açılması gerekebilecek bir tespit davasının önüne geçebilir.

Vanuatu vatandaşlığı alan bir Türk için zaman çizelgesi

• Başvurudan önce: Türkiye'de izin alınmaz. Bu aşamada yapılacak tek şey, Vanuatu dosyasındaki adınızın, soyadınızın ve doğum tarihinizin nüfus kaydınızla birebir aynı yazılmasını sağlamaktır.
• Başvuru sürerken: Türk belgeleri e-Devlet'ten alınır, yeminli tercümanla çevrilir, noterde onaylanır ve apostillenir. Çevirilerde ad yazımı yeniden kontrol edilir.
• Vatandaşlık belgesi ve pasaport alındıktan sonra: Vatandaşlık belgesi ve pasaportun kopyaları, onaylı Türkçe tercümeleriyle hazırlanır ve bildirim nüfus müdürlüğüne veya konsolosluğa yapılır.
• Bildirimden sonra: Aile kütüğündeki açıklamanın düşüldüğünü güncel bir nüfus kayıt örneğiyle kontrol etmenizi öneririz.
• İleride: Vanuatu vatandaşlığı herhangi bir nedenle sona ererse bu da bildirilir (md. 84).

Vanuatu tarafı: çifte vatandaşlık serbest

Çifte vatandaşlığın hukuka uygun olması için iki ülkenin de buna izin vermesi gerekir. Vanuatu da çifte vatandaşlığa izin verir: Vatandaşlık Ofisi'nin mevzuat sayfasına göre 2013'te kabul edilen ve 2014'te yürürlüğe giren anayasa ve vatandaşlık kanunu değişiklikleri çifte vatandaşlığı tanımıştır. Kalkınma Destek Programı (DSP) üzerinden başvuran yatırımcıdan mevcut vatandaşlığından vazgeçmesi istenmez. Böylece bir Türk vatandaşı her iki ülkenin hukuku açısından da iki vatandaşlığı birlikte taşıyabilir.

Dikkat edilecek diğer konular

• Çocuklar: Başvuruya dâhil olan reşit olmayan çocuklar için bildirimi veli veya vasi yapar. Her çocuğun belgeleri ayrı ayrı nüfus kaydıyla karşılaştırılmalıdır.
• Vekâletle bildirim: Türkiye'ye gelemiyorsanız bildirim özel vekâletle yaptırılabilir (md. 64(1)). Vekâletnamenin bu işlemi açıkça kapsaması gerekir.
• Vergi: Vatandaşlık ile vergi mukimliği aynı şey değildir. İkinci vatandaşlık vergi yükümlülüğünüzü tek başına değiştirmez; vergi konusunda bir uzmana danışmanızı öneririz.
• Belgelerin saklanması: Vatandaşlık belgesinin ve pasaportun onaylı kopyalarını, yapılan bildirimin belgesiyle birlikte saklamanız ileride işlemleri kolaylaştırır.

Çifte vatandaşlık planında nasıl yardımcı oluyoruz

Vanuatu Vatandaşlık Danışmanlığı bağımsız bir danışmanlıktır; nüfus müdürlükleri, konsolosluklar veya Vanuatu makamlarıyla bağlantısı yoktur. Vanuatu vatandaşlığını almanız için süreci baştan sona yürütüyor, Türk belgelerinizi ve çevirileri ileride yapılacak çok vatandaşlık bildirimiyle uyumlu olacak şekilde hazırlıyoruz. Bildirimi siz veya vekiliniz yaparsınız; biz gereken belgeleri ve tercümeleri birlikte planlıyoruz.

Ailenizdeki her kişi için çifte vatandaşlık planını görmek isterseniz ücretsiz ön değerlendirme talep edebilirsiniz.